“Đức Lêô XIV: công dân thế giới, nhà thừa sai của thế kỷ XXI”. Đây là tựa đề của cuốn sách đầu tiên chứa toàn văn cuộc phỏng vấn Đức Thánh Cha dành cho nhà báo Elise Ann Allen của Crux, được xuất bản vào thứ Năm ngày 18/9 bằng tiếng Tây Ban Nha ở Peru. Trong số các chủ đề được đề cập: thảm kịch ở Gaza, Trung Quốc, vai trò của phụ nữ, sự tiếp đón những người LGBT, các vụ lạm dụng, tình hình tài chính của Tòa thánh, trí tuệ nhân tạo và tin giả.
Với tư cách Giáo hoàng, với vai trò cố gắng “xây dựng những cây cầu” và “không khơi dậy thêm sự phân cực” hiện có trên thế giới và trong Giáo hội, Đức Lêô XIV tố giác tình hình “khủng khiếp” ở Gaza, mà “chúng ta không thể trở nên vô cảm”. Ngài khẳng định rằng, vào lúc này, Tòa Thánh “không cho” rằng “có thể đưa ra tuyên bố” về định nghĩa diệt chủng. Sau đó, ngài đảm bảo rằng ngài không muốn can thiệp vào chính trị của quê hương mình, Hoa Kỳ, nhưng ngài “không sợ” đề cập các vấn đề cấp bách, kể cả với Tổng thống Donald Trump.
Liên quan đến Trung Quốc, ngài tuyên bố rằng ngài sẽ tiếp tục chính sách của Tòa Thánh và những người tiền nhiệm và, trong đường hướng của Đức Phanxicô, ngài mong muốn tiếp tục bổ nhiệm phụ nữ vào các vị trí lãnh đạo, đồng thời tái khẳng định rằng ngài không có ý định thay đổi giáo huấn của Giáo hội về việc truyền chức cho phụ nữ. Cũng thế đối với những người lgbtq: đón tiếp “todos, todos, todos” (tất cả mọi người, tất cả mọi người, tất cả mọi người), nhưng “giáo huấn của Giáo hội sẽ vẫn như cũ”. Ngài gọi việc lạm dụng là một cuộc khủng hoảng thực sự; ngài yêu cầu sự gần gũi nhất với các nạn nhân, nhưng nhắc nhớ rằng những lời buộc tội sai trái đôi khi đã được ghi nhận. Đối với “cuộc khủng hoảng” khác, cuộc khủng hoảng tài chính, ngài yêu cầu đừng “than vãn”, mà thay vào đó tiếp tục soạn thảo kế hoạch: “Nhưng điều đó không ngăn cản được tôi ngủ”.
Tất cả các câu hỏi và câu trả lời về các vấn đề cấp bách hiện nay đối với Giáo hội và thế giới đều được tìm thấy trong cuộc phỏng vấn – cuộc phỏng vấn đầu tiên – của Giáo hoàng Lêô XIV dành cho Elise Ann Allen, nhà báo của trang Crux của Mỹ. Ngày 14/9, ngày sinh nhật của Robert Francis Prevost, một số trích đoạn trong cuộc phỏng vấn đã được tiết lộ, xuất bản cùng với cuốn sách tiểu sử León XIV: ciudadano del mundo, misionero del siglo XXI (Đức Lêô XIV: công dân thế giới, nhà thừa sai của thế kỷ XXI), được xuất bản vào thứ Năm, ngày 18/9, bằng tiếng Tây Ban Nha bởi nhà xuất bản Penguin Perú
Thảm kịch ở Gaza
Trong số những câu hỏi đầu tiên được đặt ra cho Đức Thánh Cha là câu hỏi liên quan đến tình hình ở Gaza. Đức Lêô XIV nhấn mạnh: ngay cả khi Hoa Kỳ “gây áp lực nào đó” lên Israel và bất chấp một số tuyên bố của Tổng thống Donald Trump, “không có phản hồi rõ ràng nào được đưa ra” để “giảm bớt nỗi đau khổ của người dân”. “Điều này rất đáng lo ngại” trong hoàn cảnh mà nhiều người đang phải chịu đựng, đặc biệt là trẻ em, những người đang phải chịu “chết đói thực sự”. Trong tương lai, "họ sẽ cần rất nhiều trợ giúp y tế, bên cạnh viện trợ nhân đạo". Đức Thánh Cha hy vọng rằng chúng ta sẽ không trở nên “vô cảm” trước những gì đang xảy ra ở Dải Gaza: “Thật khủng khiếp khi nhìn thấy những hình ảnh này trên truyền hình… người ta không thể chịu đựng quá nhiều đau khổ như vậy”.
Từ “diệt chủng”
Về việc sử dụng từ diệt chủng, “ngày càng được sử dụng” để mô tả thảm kịch ở Gaza, Đức Thánh Cha nhấn mạnh rằng “về mặt chính thức, Tòa Thánh cho rằng không thể đưa ra tuyên bố nào về chủ đề này vào lúc này”. “Có một định nghĩa rất chuyên môn về thế nào có thể là diệt chủng. Nhưng ngày càng có nhiều người nêu vấn đề này, đặc biệt có hai nhóm bảo vệ nhân quyền ở Israel đã đưa ra tuyên bố này”.
Quan hệ với Trung Quốc
Vẫn trong lĩnh vực địa chính trị, Đức Lêô XIV quay sang một tác nhân toàn cầu khác là Trung Quốc. Ngài đảm bảo rằng ngài sẽ tiếp tục “chính sách mà Tòa Thánh đã tuân theo từ nhiều năm qua”, mà không có tham vọng “khôn ngoan hơn hoặc kinh nghiệm hơn” so với những vị tiền nhiệm. Trong một thời gian dài, ngài đã “liên tục đối thoại với những người Trung Quốc khác nhau” và tìm cách “hiểu rõ hơn về làm thế nào Giáo hội có thể tiếp tục sứ mạng của mình, tôn trọng cả văn hóa và các vấn đề chính trị”, cũng như nhóm người Công giáo “quan trọng” “từ nhiều năm, đã trải qua một số loại áp bức hoặc khó khăn trong việc sống đức tin của mình một cách tự do mà không đứng về phe nào”. Đức Thánh Cha thừa nhận : “Đó là một hoàn cảnh rất khó khăn”.
Chính trị Mỹ
Nói chung, vị Giáo hoàng người Mỹ đầu tiên trong lịch sử không nghĩ rằng nguồn gốc của ngài có thể tạo ra nhiều khác biệt trong sự năng động toàn cầu. Tuy nhiên, ngài hy vọng rằng điều đó sẽ tạo ra sự khác biệt trong mối quan hệ với hàng giám mục Hoa Kỳ, nơi đã xảy ra xích mích trong triều đại giáo hoàng trước đó: “Việc tôi là người Mỹ có nghĩa…rằng người ta không thể nói, như họ đã làm với Đức Phanxicô, ‘ngài ấy không hiểu Hoa Kỳ, ngài ấy đơn giản là không nhìn thấy những gì đang xảy ra’”.
Đức Lêô XIV nói rõ: “Tôi không có ý định can thiệp vào chính trị đảng phái”. Về mối quan hệ với Donald Trump, ngài khẳng định rằng “sẽ thích hợp hơn nhiều nếu các nhà lãnh đạo của Giáo hội ở Hoa Kỳ bày tỏ với ông ấy”. Ngài chắc chắn rằng nếu có những chủ đề cụ thể, ngài “sẽ không gặp vấn đề gì khi làm điểu đó”. Trong số những chủ đề này, phẩm giá con người và những người di cư; chủ đề cuối cùng này đặc biệt làm bận tâm Đức Giáo hoàng. Về vấn đề này, ngài nhắc lại bức thư của Đức Thánh Cha Phanxicô gửi đến tất cả các giám mục Hoa Kỳ, trong đó ngài mời gọi chào đón những người đến đất nước này để tìm kiếm một cuộc sống tốt đẹp hơn. Theo Đức Lêô XIV, một cử chỉ “có ý nghĩa” và cho biết ngài “rất vui khi thấy các giám mục Mỹ đã đón nhận ý tưởng này như thế nào”. Ngài nói thêm, Hoa Kỳ “là một cường quốc trên toàn cầu, chúng ta phải thừa nhận điều đó, và đôi khi các quyết định được đưa ra dựa trên kinh tế hơn là phẩm giá con người”.
Cuộc khủng hoảng lạm dụng trong Giáo hội
Trong cuộc phỏng vấn, một chỗ rộng rãi được dành cho “cuộc khủng hoảng” lạm dụng tình dục trong Giáo hội. Một cuộc khủng hoảng vẫn chưa được giải quyết, Đức Thánh Cha nhấn mạnh ngay và đồng thời yêu cầu “sự tôn trọng lớn lao” đối với các nạn nhân, nhiều người trong số họ đã mang vết thương của sự lạm dụng này suốt cuộc đời của họ. Đức Lêô XIV dẫn số liệu thống kê cho thấy “hơn 90% những người đứng ra tố cáo đều là nạn nhân thực sự”. Vì vậy, họ không phát minh ra bất cứ điều gì. Tuy nhiên, có “những trường hợp cáo buộc sai đã được xác minh” và một số linh mục “đã chứng kiến cuộc sống của họ bị hủy hoại”. Lời buộc tội “không hủy bỏ sự suy đoán vô tội”, Đức Giáo hoàng Lêô XIV nhấn mạnh. Như vậy, “các linh mục cũng phải được bảo vệ, hay bị cáo cũng phải được bảo vệ, quyền lợi của họ phải được tôn trọng. Nhưng nói ra điều đó đôi khi có thể gây thêm đau khổ cho nạn nhân”. Ngài giải thích, trong mọi trường hợp, "vấn đề lạm dụng tình dục không thể trở thành trung tâm quan tâm của Giáo hội": "Đại đa số những người dấn thân trong Giáo hội, các linh mục, giám mục và tu sĩ, chưa bao giờ lạm dụng bất kỳ ai. Do đó, chúng ta không thể làm cho toàn thể Giáo hội chỉ tập trung vào chủ đề này".
Đón nhận mọi người mà không thay đổi giáo thuyết
Đức Thánh Cha cũng không quên đề cập đến các vấn đề liên quan đến người LGBT và phụ nữ. Về chủ đề LGBT, Đức Lêô XIV giải thích rằng ngài không muốn khuyến khích sự phân cực trong Giáo hội. Ngài gợi lên tuyên ngôn Fiducia Supplicans, nhấn mạnh rằng thông điệp cốt yếu của tài liệu này là “chắc chắn, chúng ta có thể chúc lành cho tất cả mọi người, nhưng chúng ta không nên tìm cách nghi thức hóa bất kỳ lời chúc lành nào bởi vì đó không phải là điều Giáo hội dạy”. Chắc chắn Đức Lêô XIV đi theo thông điệp đón nhận “todos, todos, todos” của Đức Phanxicô: “Tất cả đều được mời gọi,” không phải vì một “căn tính đặc thù”, nhưng vì tất cả đều là con cái Thiên Chúa. Tuy nhiên, điều này không hàm ý một sự thay đổi trong giáo thuyết.
Quả thế, ngài thừa nhận rằng một số người “muốn giáo thuyết của Giáo hội thay đổi, muốn những thái độ thay đổi”. Tuy nhiên, ngài nói: “Tôi thấy rất khó có khả năng, chắc chắn trong tương lai gần, rằng giáo thuyết của Giáo hội về những gì Giáo hội dạy về tình dục, những gì Giáo hội dạy về hôn nhân, [sẽ thay đổi]”.
Đức Lêô XIV lưu ý rằng ngài đã nói về hôn nhân, “cũng như Đức Thánh Cha Phanxicô đã nói khi ngài làm Giáo hoàng, về một gia đình gồm một người nam và một người nữ cam kết long trọng, được chúc lành trong bí tích hôn nhân”.
Vai trò của phụ nữ
Huấn quyền về việc truyền chức cho phụ nữ cũng sẽ không thay đổi. Đức Thánh Cha nói rằng ngài “tiếp tục theo bước Đức Phanxicô bằng cách bổ nhiệm phụ nữ vào một số vị trí lãnh đạo ở các cấp độ khác nhau trong đời sống của Giáo hội”. Ngài nhấn mạnh: “Hiện tại, tôi không có ý định thay đổi giáo huấn của Giáo hội về chủ đề này”.
Tình hình kinh tế của Tòa Thánh
Quan điểm về tình hình tài chính của Tòa Thánh “cởi mở” hơn. Cách tiếp cận của Đức Thánh Cha rất thực dụng: “Tôi đang bắt đầu nhìn nó rõ ràng hơn”. Ngài liệt kê một loạt vấn đề chi tiết: kết quả tích cực hơn 60 triệu euro được ghi trong bảng tổng kết tài sản năm 2024 của APSA; quỹ trợ cấp “cần được xem xét” (“Một vấn đề phổ quát”); cuộc khủng hoảng Covid ảnh hưởng đến Bảo tàng Vatican, “một trong những nguồn thu nhập quan trọng nhất của Vatican”. Tuy nhiên, Đức Thánh Cha nói: “Chúng ta phải tránh những lựa chọn tồi tệ đã được thực hiện trong những năm gần đây, khi đề cập đến trường hợp tòa nhà ở Luân Đôn, trung tâm của một phiên tòa pháp lý, thu hút “sự công khai lớn lao”: “Có bao nhiêu triệu đã bị mất vì điều này!” Sau đó, Đức Giáo hoàng nhắc lại “tiến bộ đáng kể” được thực hiện trong triều đại giáo hoàng của Đức Phanxicô về mặt kiểm soát và cân bằng. Nhưng hãy cẩn thận với việc “xả hơi và nói rằng cuộc khủng hoảng đã qua”. “Tôi nghĩ chúng ta cần tiếp tục giải quyết vấn đề này, nhưng điều đó không khiến tôi mất ngủ và tôi nghĩ điều quan trọng là phải truyền tải một thông điệp khác.”
Cải cách Giáo triều
Về mặt cải cách, Đức Lêô XIV công bố “các quyết định” trong Giáo triều Rôma, chẳng hạn như “việc dỡ bỏ hoặc chuyển đổi phương thức hoạt động biệt lập của mỗi bộ”. Một thứ “não trạng vách ngăn” đôi khi dẫn tới việc thiếu đối thoại và giao tiếp. Điều này đôi khi tạo nên “sự hạn chế to lớn và tổn hại đối với việc quản lý Giáo hội”.
Thánh lễ bằng tiếng Latinh
Đức Giáo hoàng cũng đề cập đến vấn đề Thánh lễ của công đồng Trentô. Hơn cả một câu hỏi, “một vấn đề”, bởi vì một số người đã sử dụng phụng vụ như “một công cụ chính trị”. Một điều “rất đáng tiếc”. Ngài nói, sẽ sớm có cơ hội “ngồi cùng bàn với một nhóm người ủng hộ nghi thức của công đồng Trentô” và có lẽ vấn đề có thể được giải quyết “bằng tính hiệp hành”.
Tin giả và trí tuệ nhân tạo
Bên ngoài phạm vi Giáo hội, Đức Thánh Cha đề cập đến chủ đề tin giả vốn “có tính hủy hoại”, và tập trung vào trí tuệ nhân tạo, trong đó “những người cực kỳ giàu có” đang đầu tư trong khi phớt lờ “giá trị của con người”. “Giáo hội phải can thiệp”, bởi vì nguy cơ là nghiêm trọng khi “thế giới kỹ thuật số sẽ đi theo con đường của nó” và tất cả chúng ta đều trở thành “con tốt. Về vấn đề này, ngài kể giai thoại về một người đã yêu cầu cho phép tạo ra một Giáo hoàng “nhân tạo” để cho phép bất kỳ ai cũng được tiếp kiến riêng. "Tôi đã nói, 'Tôi sẽ không cho phép điều đó.' Nếu có ai không nên được đại diện bằng hình đại diện, tôi sẽ nói rằng Giáo hoàng đứng đầu danh sách”.
Tý Linh
(theo Salvatore Cernuzio –Vatican News)
