Có một sợi chỉ đỏ xuyên suốt huấn quyền của Đức tân Giáo hoàng. Ngài đã đề xuất một mô hình cộng đồng Kitô giáo sống hiệp thông, truyền giáo và do đó có khả năng phục vụ mọi người, bắt đầu từ những người dễ bị tổn thương nhất, cam kết thúc đẩy đối thoại và hòa bình. Một Giáo hội không "dựa dẫm" vào quyền lực và không nhầm lẫn sứ mạng với tiếp thị tôn giáo, nhưng biết trở thành men vì Giáo hội phản chiếu ánh sáng của một Đấng Khác.
Sáu tháng đã trôi qua kể từ buổi chiều ngày 8 tháng Năm, khi Đức tân Giám mục Rôma, vị Giáo hoàng người Mỹ đầu tiên thuộc dòng Augustinô, xuất hiện tại ban-công trung tâm của Vương cung thánh đường Thánh Phêrô. Một sợi chỉ đỏ xuyên suốt huấn quyền của ngài, sợi chỉ của một Giáo hội dấu chỉ của sự hiệp nhất và hiệp thông, trở thành men cho một thế giới hòa giải trước chiến tranh, hận thù và bạo lực. Thật đáng để xem xét lại một số giai đoạn của giáo huấn này, vốn nhấn mạnh làm thế nào việc công bố những điều cốt yếu của đức tin không bao giờ tách rời khỏi chứng tá của bác ái, của sự dấn thân cụ thể đối với những người dễ bị tổn thương nhất, và của việc xây dựng một xã hội công bằng hơn.
Ngay từ những lời đầu tiên của ngài, trong diễn văn chào mừng ngay sau khi đắc cử: "Bình an cho tất cả anh chị em! (...) Đây là bình an của Chúa Kitô Phục Sinh, một bình an được giải trừ vũ khí và giúp giải trừ vũ khí, khiêm nhường và kiên trì. Nó đến từ Thiên Chúa, Đấng yêu thương tất cả chúng ta một cách vô điều kiện. (...) Chúng ta phải cùng nhau tìm cách trở thành một Giáo hội truyền giáo, một Giáo hội xây dựng những nhịp cầu, đối thoại, luôn rộng mở chào đón."
Trong bài giảng Thánh lễ khai mạc triều đại giáo hoàng của mình vào ngày 18 tháng 5 năm 2025, Đức Thánh Cha đã tuyên bố : một Giáo Hội “hiệp nhất, dấu chỉ của sự hiệp nhất và hiệp thông, trở thành men cho một thế giới được hòa giải. Trong thời đại chúng ta, chúng ta vẫn còn thấy quá nhiều bất hòa, quá nhiều vết thương do hận thù, bạo lực, định kiến, sợ hãi người khác gây ra, bởi một mô hình kinh tế khai thác tài nguyên Trái Đất và gạt ra bên lề những người nghèo nhất. Và ở trung tâm của khối bột này, chúng ta muốn trở thành một chút men của sự hiệp nhất, hiệp thông và huynh đệ.”
Ở trung tâm của sứ mạng: biến mất đi, để Chúa Kitô còn lại
Một ngày sau khi được bầu, trong thánh lễ đầu tiên với các Hồng y tại nhà nguyện Sixtine, Đức Lêô XIV đã nhắc lại “cam kết dấn thân vô điều kiện đối với bất kỳ ai thực hiện thừa tác vụ quyền bính trong Giáo hội: biến mất để Chúa Kitô còn lại , trở nên nhỏ bé để Người được biết đến và tôn vinh (x. Ga 3, 30), tiêu hao chính mình đến cùng để không ai bỏ lỡ cơ hội được biết và yêu mến Người”. Trong bài giảng ngày 18 tháng Năm, Đức Thánh Cha đã nói về “tình yêu và sự hiệp nhất” như hai chiều kích mà Chúa Giêsu đã trao phó cho Phêrô và giải thích rằng nhiệm vụ này chỉ khả thi vì Phêrô “đã trải nghiệm trong chính cuộc đời mình tình yêu vô hạn và vô điều kiện của Thiên Chúa, ngay cả trong những khoảnh khắc thất bại và chối bỏ”.
Bởi vì, như Đức Thánh Cha đã nói với giới trẻ tụ họp tại Tor Vergata vào tối ngày 2 tháng Tám, “ngay từ nguồn gốc của chúng ta, không có quyết định của chúng ta, nhưng là một tình yêu đã muốn chúng ta.” Tình yêu này đi trước chúng ta, như Đức Thánh Cha đã giải thích trong bài giáo lý của mình trong buổi tiếp kiến vào thứ Tư, ngày 20 tháng Tám, khi nói về việc Giuđa nhận miếng bánh từ Chúa Giêsu trong Bữa Tiệc Ly: “Chúa Giêsu tiếp tục và gia tăng tình yêu của Người… Bởi vì Người biết rằng sự tha thứ thực sự không chờ đợi sự ăn năn, nhưng được trao ban trước, như một món quà nhưng không, thậm chí trước khi được đón nhận.”
Sứ mạng của Giáo hội là làm chứng cho tình yêu này. Để làm được điều đó, như Đức Lêô XIV đã giải thích vào ngày 7 tháng 6 năm 2025, trong đêm canh thức Lễ Hiện Xuống, "không cần phải có những người ủng hộ hùng mạnh, những thỏa hiệp thế tục, hay những chiến lược đầy cảm xúc. Công cuộc loan báo Tin Mừng là công trình của Thiên Chúa và, nếu đôi khi nó hoạt động qua chúng ta, thì đó là nhờ những mối dây liên kết mà nó làm cho khả thi." Giáo hội không cần phải trao đổi ân huệ với thế gian, cũng không cần những chiến lược tiếp thị lợi dụng cảm xúc hay sự tự quảng bá quá mức. Loan báo Tin Mừng, đó thực sự chính là Thiên Chúa đang hoạt động.
Sự hiệp nhất trong đa dạng, tức là sự hiệp thông sống động, là nền tảng của sứ mạng. Đó là một đức tin, như đã được nhấn mạnh vào Chúa Nhật, ngày 5 tháng 10 năm 2025, trong thánh lễ Năm Thánh của giới truyền giáo, "không bị áp đặt bằng quyền lực và theo cách phi thường (...) Đó là ơn cứu độ được thực hiện khi chúng ta đích thân dấn thân và khi chúng ta quan tâm, với lòng trắc ẩn của Tin Mừng, đến nỗi đau khổ của tha nhân."
Đó là một đức tin không phán xét người khác, không khiến chúng ta cảm thấy mình "hoàn hảo", đặc biệt là vì, như ngài đã giải thích trong buổi đọc Kinh Truyền Tin vào Chúa Nhật, ngày 24 tháng Tám, Chúa Giêsu đặt vấn đề về "sự an toàn của các tín hữu": "Thật vậy, Người nói với chúng ta rằng tuyên xưng đức tin bằng lời nói, ăn uống với Người khi cử hành Bí tích Thánh Thể, hay thông thạo giáo lý Kitô giáo là chưa đủ. Đức tin của chúng ta là chân chính khi nó bao trùm toàn bộ cuộc sống, khi nó trở thành tiêu chuẩn cho những lựa chọn của chúng ta, khi nó biến chúng ta thành những người nam và người nữ dấn thân làm điều thiện và chấp nhận rủi ro trong tình yêu, như Chúa Giêsu đã làm."
Làm chứng cho hòa bình
Sau khi nói về hòa bình trong lời chào mừng đầu tiên vào ngày đắc cử, Đức Lêô XIV đã nhiều lần nói về hòa bình, mời gọi các Kitô hữu làm chứng cụ thể cho hòa bình: "Bất bạo động, như một phương pháp và một phong cách, phải là đặc trưng cho các quyết định, mối quan hệ và hành động của chúng ta", ngài tuyên bố vào ngày 30 tháng Năm trước các phong trào và hiệp hội của Arena della pace (Đấu trường Hòa bình).
Đồng thời, Người kế vị Thánh Phêrô đã nhiều lần lên tiếng phản đối việc tái vũ trang, như ngài đã làm vào cuối buổi tiếp kiến ngày 18 tháng Sáu: “Chúng ta không được quen với chiến tranh! Ngược lại, phải từ đẩy lùi cám dỗ trang bị vũ khí mạnh mẽ và tinh vi.” Ngày 26 tháng Sáu, Đức Lêô XIV, khi tiếp những người tham gia ROACO, Hội nghị các Công trình Trợ giúp cho các Giáo hội Đông phương, đã tuyên bố: “Sau nhiều thế kỷ lịch sử, làm sao người ta có thể tin rằng các hành động chiến tranh mang lại hòa bình mà không trở ngược chống lại những người đã thực hiện chúng? (...) Làm sao người ta có thể tiếp tục phản bội khát vọng hòa bình của các dân tộc thông qua tuyên truyền dối trá về việc tái vũ trang, trong ảo tưởng vô ích rằng ưu thế sẽ giải quyết vấn đề thay vì nuôi dưỡng hận thù và trả thù? Người dân ngày càng nhận thức được số tiền chảy vào túi của những kẻ buôn bán cái chết, mà vốn có thể được sử dụng để xây dựng các bệnh viện và trường học; thay vào đó, người ta phá hủy những bệnh viện và trường học đã tồn tại!”.
Việc giải trừ quân bị mà Đức Giám mục Rôma kêu gọi liên quan đến cả các nhà lãnh đạo các quốc gia, để họ không biến sự giàu có “chống lại nhân loại, khi biến nó thành vũ khí hủy diệt các dân tộc và thành những công ty độc quyền hạ nhục người lao động” (bài giảng Chúa Nhật, ngày 21 tháng Chín, tại giáo xứ Thánh-Anna ở Vatican), và mỗi người chúng ta, vì lời mời gọi của Chúa Giêsu là giải trừ vũ khí bàn tay, mà trên hết là trái tim. Như Đức Lêô XIV đã tuyên bố vào cuối buổi canh thức với Đức Mẹ cầu nguyện cho hòa bình vào thứ Bảy, ngày 11 tháng 10 năm 2025: “Hãy xỏ gươm vào vỏ” là một lời gửi đến những người quyền lực của thế giới này, đến những người điều khiển vận mệnh của các quốc gia: hãy can đảm giải trừ quân bị! Và đồng thời, nó được gửi đến mỗi người chúng ta, để chúng ta ngày càng nhận thức rõ hơn rằng chúng ta không thể giết người nhân danh bất kỳ ý tưởng, bất kỳ đức tin, bất kỳ chính sách nào. Trước hết, chúng ta phải giải trừ quân bị trong trái tim, bởi vì nếu không có hòa bình trong chúng ta, chúng ta sẽ không trao ban hòa bình.
Tình yêu thương người nghèo
Trong tông huấn đầu tiên, được công bố vào ngày 9 tháng Mười, Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã giải thích rằng khi giúp đỡ những người đau khổ, “chúng ta không ở trong lãnh vực bác ái, mà ở trong lãnh vực Mặc Khải: việc tiếp xúc với những người không có quyền lực cũng không có địa vị là một cách cơ bản để gặp gỡ Chúa của lịch sử.” Tình yêu thương người nghèo không phải là một “lựa chọn”, mà là “tiêu chuẩn của sự thờ phượng đích thực.”
Trong cuộc gặp gỡ với các sứ thần Tòa Thánh vào ngày 10 tháng 6 năm 2025, Đức Thánh Cha đã nói với họ: “Tôi trông cậy vào anh em để, tại các quốc gia nơi anh em sinh sống, mọi người đều biết rằng Giáo hội luôn sẵn sàng làm bất cứ điều gì vì tình yêu thương, rằng Giáo hội luôn đứng về phía những người nhỏ bé nhất, nghèo khổ nhất.” Và vào ngày 13 tháng Bảy, từ Castel Gandolfo, ngài đã mời gọi, theo gương của Người Samari nhân hậu, đừng “bỏ qua mà đi” nhưng hãy để “trái tim chúng ta bị đâm thấu” bởi “tất cả những người đang chìm đắm trong sự dữ, đau khổ và nghèo đói,” bởi “rất nhiều dân tộc bị lột trần, bị bóc lột và cướp bóc, nạn nhân của các hệ thống chính trị áp bức, của một nền kinh tế đẩy họ vào cảnh nghèo đói, của một cuộc chiến tranh giết chết ước mơ và cuộc sống của họ.”
Trong Năm Thánh của những người thúc đẩy và bảo vệ công lý, vào ngày 20 tháng Chín, Đức Giáo hoàng đã kêu gọi đừng nhắm mắt làm ngơ trước “thực tế của nhiều quốc gia và dân tộc ‘đói khát công lý’, vì điều kiện sống của họ quá bất công và phi nhân đến mức không thể chấp nhận được”, đồng thời nhắc lại rằng “nơi nào không có công lý, nơi đó không có nền cộng hòa”. Phát biểu trước các phong trào nhân dân vào ngày 23 tháng 10 năm 2025, Người kế vị Thánh Phêrô đã nhắc lại rằng “sự loại trừ là bộ mặt mới của bất công xã hội. Khoảng cách giữa ‘một nhóm thiểu số nhỏ’ – 1% dân số – và đại đa số đã nới rộng đáng kể… Là Giám mục ở Peru, tôi rất vui khi được trải nghiệm một Giáo hội đồng hành với mọi người trong những đau khổ, niềm vui, cuộc đấu tranh và hy vọng của họ”.
Anh em di dân của chúng ta
Trong bài giảng lễ mừng Năm Thánh giới Thừa sai và và Di Dân vào Chúa Nhật, ngày 5 tháng Mười, Đức Lêô XIV đã nói về “câu chuyện của rất nhiều anh em di dân của chúng ta”, những người “không thể và không được đối mặt với sự lạnh lùng thờ ơ hay sự kỳ thị phân biệt đối xử!”. Và trong bài phát biểu trước các phong trào nhân dân vào ngày 23 tháng Mười, ngài đã đề cập đến chủ đề an ninh: “Với việc lạm dụng những người di cư dễ bị tổn thương, chúng ta không chứng kiến việc thực thi chính đáng chủ quyền quốc gia, mà là những tội ác nghiêm trọng do Nhà nước gây ra hoặc dung túng. Những biện pháp ngày càng vô nhân đạo - thậm chí được ca ngợi trên phương diện chính trị - đang được thực hiện để đối xử với những ‘người không mong muốn’ này như thể họ là rác rưởi chứ không phải là con người. Trái lại, Kitô giáo hướng đến Thiên Chúa Tình Yêu, Đấng biến tất cả chúng ta trở thành anh chị em với nhau và yêu cầu chúng ta sống như vậy.”
Tý Linh chuyển ngữ
(nguồn: Andrea Tornielli, Vatican News)
