“Tái khám phá ý nghĩa của ngôn từ.” Trong lời cầu chúc truyền thống nhân dịp năm mới trước các nhà ngoại giao, Đức Lêô XIV đã lấy cảm hứng từ tác phẩm “Thành Quốc Thiên Chúa” của Thánh Augustinô để lý giải tình trạng thế giới, những thách thức của thời đại và những con đường của hòa bình, một “thiện ích khó khăn, nhưng khả thi”.
Sức mạnh của các tác phẩm kinh điển là trở thành những ngọn hải đăng trên thế giới, ngay cả nhiều thế kỷ sau khi chúng được viết ra. Điều này chắc chắn đúng với tác phẩm của Thánh Augustinô, vốn tiếp tục nuôi dưỡng suy tư triết học và chính trị. Trong bài diễn văn trước các đại sứ tại Tòa Thánh, Đức Lêô XIV đã dựa vào tác phẩm quan trọng của Thánh Augustinô, Thành Quốc Thiên Chúa, để soi sáng và suy ngẫm về các cuộc xung đột và chiến tranh đang ảnh hưởng đến thế giới.
Thay đổi thời đại
Đức Thánh Cha nhấn mạnh rằng thế giới ngày nay không phải là "một thời đại của những thay đổi, mà là một thay đổi thời đại." Những thay đổi này tất nhiên liên quan đến công nghệ, kỹ thuật, và những hậu quả mà nó kéo theo, nhưng cũng liên quan đến các mối quan hệ giữa con người, và đặc biệt là từ ngữ và ngôn ngữ. Các nhà ngoại giao là những người làm việc với ngôn ngữ, viết các văn bản pháp luật, đàm phán trong khi cố gắng xây dựng một ngôn ngữ chung, vốn là ngôn ngữ của luật pháp quốc tế. Tuy nhiên, Đức Giáo hoàng nhận xét, trích dẫn George Orwell, rằng chính bản thân các ngôn từ đang tan rã và mất đi ý nghĩa của chúng, cản trở đối thoại và suy tư tập thể :
Tuy nhiên, để đối thoại, cần phải thống nhất về từ ngữ và các khái niệm mà chúng đại diện. Việc tái khám phá ý nghĩa của từ ngữ có lẽ là một trong những thách thức chính của thời đại chúng ta. Khi từ ngữ mất đi mối liên hệ với thực tại, và khi chính thực tại trở nên phụ thuộc vào ý kiến cá nhân và, cuối cùng là không thể hiểu được, người ta trở nên giống như hai người mà Thánh Augustinô mô tả, buộc phải ở bên nhau mà không ai hiểu ngôn ngữ của người kia.
Tái khám phá ý nghĩa của từ ngữ
Nếu cần phải "tái khám phá ý nghĩa của từ ngữ", thì đó là bởi vì ngôn ngữ nói lên thực tại, tức là sự vật như chúng là và, nếu chúng ta không có một ngôn ngữ chung, những định nghĩa giống nhau về các khái niệm, thì việc hiểu nhau là điều không thể. Thế giới khi đó giống như Tháp Babel sụp đổ vì mỗi người đi theo con đường riêng của mình, không còn khả năng nói chuyện, hiểu nhau hoặc được hiểu, với người bên cạnh.
Điều tương tự cũng đúng với luật quốc tế. Luật pháp không bao giờ trung lập; nó không phải là manna từ trời để chiếm lấy và phân phát. Luật pháp luôn là sự thể hiện của một triết lý chính trị và một quan niệm về con người. Nếu các triết lý khác biệt, thì luật pháp phát sinh từ chúng không thể dung hòa, và con người không bao giờ có thể hiểu nhau. Từ đó, tầm quan trọng của đối thoại liên tôn, điều mà các Đức Giáo hoàng luôn nhắc nhở. Đây không phải là cuộc đối thoại nhằm thiết lập một thứ đạo hỗn hợp toàn cầu, một loại tôn giáo chung vay mượn các yếu tố từ mỗi tín ngưỡng; đối thoại nhằm thiết lập những ngôn từ chung, một ngôn ngữ dễ hiểu, một ngữ pháp tri thức chung. Đối thoại là điều kiện không thể thiếu cho hòa bình bởi vì nếu không thể giao tiếp bằng lời nói, bạo lực sẽ thắng thế.
Bạo lực và các quyền tự do
Trong lời cầu chúc năm mới, Đức Lêô XIV đã đưa ra cái nhìn tổng quan thường lệ về các cuộc xung đột và bách hại lớn ảnh hưởng đến người Kitô hữu, đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tôn trọng luật pháp quốc tế và tự do lương tâm: "Vào thời điểm đặc biệt này trong lịch sử, tự do lương tâm dường như là đối tượng ngày càng bị thách thức bởi các Nhà nước, kể cả những Nhà nước tự tuyên bố được thành lập trên nền tảng dân chủ và nhân quyền."
Tự do lương tâm đặc biệt phải cho phép tự do thực hành tôn giáo cũng như tự do giữ vững niềm tin của mình để không bị ép buộc thực hiện những hành vi trái với luân lý. Đức Giáo hoàng đặc biệt nhấn mạnh vấn đề phá thai và mang thai hộ, những vấn đề mà một số quốc gia đang cố gắng hạn chế quyền tự do lương tâm và phản đối.
"Bất chấp khung cảnh bi thảm mà chúng ta có trước mắt, hòa bình vẫn là một thiện ích khó khăn, nhưng vẫn khả thi."
Một thiện ích khó khăn, nhưng khả thi
Một chủ đề khác mà Đức Lêô XIV nêu ra là hòa bình, vốn không phải là kết quả của một tương quan quyền lực, mà là một cuộc đối thoại liên tục:
« Trong nhiều kịch bản này, như Thánh Augustinô đã chỉ ra, chúng ta thấy rằng ý tưởng trọng tâm luôn là hòa bình chỉ có thể đạt được thông qua vũ lực và răn đe. Tuy nhiên, chiến tranh hài lòng với sự hủy diệt, trong khi hòa bình đòi hỏi nỗ lực xây dựng liên tục và kiên nhẫn cùng sự cảnh giác thường xuyên ».
Một cách để nhắc nhở rằng Tòa Thánh không ủng hộ răn đe hạt nhân vì nó thiết lập một nền hòa bình dựa trên nỗi sợ hãi, chứ không phải trên đối thoại giữa các dân tộc và Nhà nước. Nhưng thay vì tuyệt vọng, Đức Lêô XIV chứng minh rằng hòa bình là khả thi và có thể đạt được. Ngài đề cập một số cuộc xung đột gần đây đã được giải quyết, bao gồm cả các cuộc xung đột ở Nam Tư, nơi kỷ niệm 30 năm Hiệp định Dayton (1995) vào tháng 12. Hòa bình là khả thi, dù khó khăn, một lần nữa trích dẫn Thánh Augustinô:
"Bất chấp khung cảnh bi thảm mà chúng ta có trước mắt, hòa bình vẫn là một thiện ích khó khăn, nhưng vẫn khả thi. Như Thánh Augustinô nhắc nhở chúng ta, nó ‘là mục đích của thiện ích của chúng ta’, bởi vì đó chính là mục đích của Thành Quốc Thiên Chúa, điều mà chúng ta khao khát, ngay cả một cách vô thức, và chúng ta có thể cảm nếm trước trong thành quốc trần gian này."
Thành Quốc Thiên Chúa và Thành quốc loài người không đối lập, nhưng bổ sung cho nhau và, nếu loài người có thể đạt tới hòa bình ở Giêrusalem trên trời, thì họ cũng có thể xây dựng hòa bình ở trần gian này để cảm nếm trước một phần của nó.
---------------------------------------------------
Tý Linh chuyển ngữ
(nguồn : Jean-Baptiste Noé, Aleteia)
