Casina Pio IV, nằm trong khuôn viên Vườn Vatican, đang đón tiếp một trong những cuộc gặp gỡ thuộc hội nghị lần thứ ba do Trung tâm Quốc tế về Nghiên cứu về Ý thức (ICCS) tổ chức. Với chủ đề "Năng lực sáng tạo: Trí tuệ và Máy móc", sự kiện này tập trung vào tác động của công nghệ đối với nghệ thuật, văn hóa và tư duy con người. Theo người sáng lập ICCS, nếu năng lực sáng tạo của AI đang phát triển mạnh mẽ, thì "trí tuệ nhân tạo cũng giống như một chiếc xe chạy tốc độ cao: người ta cần phải cẩn trọng để tránh đâm vào tường."
Đối với Dmitry Volkov, trí tuệ nhân tạo cũng giống như một chiếc xe hơi: nó cho phép tăng tốc phi thường, nhưng khi chế tạo một chiếc xe tốt, đặc biệt là xe đua, thì "việc thiết kế hệ thống phanh hiệu quả và đáng tin cậy là rất quan trọng để ngăn xe đâm vào tường." Vị triết gia đồng thời là doanh nhân công nghệ, người sáng lập Trung tâm Quốc tế Nghiên cứu về Ý thức (ICCS), đã dùng phép so sánh này để tóm tắt tiềm năng của một công nghệ đang làm thay đổi thời đại chúng ta, và một chủ đề được thảo luận chuyên sâu tại hội nghị thường niên lần thứ ba của ICCS, nơi khơi lên những vấn đề đôi khi gây lo ngại, nhưng lại cần thiết để phân tích tác động của AI đối với nhân loại.
Liệu AI có thực sự mang tính sáng tạo?
Được khai mạc vào ngày hôm qua tại Đại học Roma Tre ở thủ đô nước Ý, hội nghị ICCS với chủ đề "Năng lực sáng tạo: Trí tuệ và Máy móc" đã tiếp tục diễn ra vào thứ Tư, tại Casina Pio IV của Vatican và sẽ kết thúc vào ngày 3 tháng Chín. Hội nghị quy tụ các triết gia, nhà khoa học thần kinh và các chuyên gia quốc tế về trí tuệ nhân tạo để thảo luận về năng lực sáng tạo thực sự của AI. Theo Dmitry Volkov, hiện có một điều chắc chắn: AI có thể góp phần thúc đẩy sự sáng tạo của con người, mặc dù chúng ta vẫn cần phải cảnh giác và thiết lập các cơ chế kiểm soát.
Triết gia người Ý Pietro Perconti, đồng sáng lập ICCS, cũng cho rằng "việc nói về năng lực sáng tạo nhân tạo không phải là điều vô lý". "Tất nhiên, cần có nhiều cảnh giác ; cần có sự sự khôn ngoan, thận trọng. Sự sáng tạo do máy móc tạo ra khác biệt so với sự sáng tạo mà chúng ta thường hình dung. Đó là một hình thức sáng tạo khác biệt, một hình thức cần được nhìn nhận như một nỗ lực tập thể, thay vì như là sản phẩm từ thiên tài của một nghệ sĩ đơn lẻ, như người ta thường có suy nghĩ như thế ở phương Tây."
Video là ví dụ điển hình cho cả lợi ích lẫn rủi ro từ khả năng sáng tạo của máy móc. Dmitry Volkov nhớ lại rằng "trong suốt nhiều năm, việc sản xuất một video, quay một bộ phim hay làm phim hoạt hình từng là hoạt động chỉ dành cho một số ít người". Quả thực, công việc này đòi hỏi học hỏi vẽ và làm hình ảnh động trên máy tính, trong khi ngày nay, trí tuệ nhân tạo đã cho phép hàng ngàn người tự tay làm phim hoặc phim hoạt hình, nói ngắn gọn là giúp họ thể hiện bản thân. Tuy nhiên, vị triết gia này cũng cảnh báo về một hệ quả đi kèm với cái mà ông gọi là "sự bùng nổ năng lực sáng tạo": các deepfakes, việc thao túng hình ảnh, video theo cách gây tổn hại đến các cá nhân.
"Hiệu ứng nịnh bợ"
Trí tuệ nhân tạo thường có xu hướng cố gắng làm hài lòng người dùng. Xu hướng này được gọi là "hiệu ứng nịnh bợ" (sycophant effect), một dạng làm vui lòng vì lịch sự, đôi khi dẫn đến việc hệ thống tâng bốc người dùng bất chấp tính chính xác của thông tin. Dmitry Volkov cảnh báo rằng hành vi này "đôi khi có thể khiến một người được tán thưởng vì sự tự say mê bản thân cũng như những ý tưởng thiếu cơ sở vững chắc. Đây là một đặc điểm quan trọng mà chúng ta cần ý thức." Tuy nhiên, hành vi này của máy móc có thể được giảm bớt: "Các mô hình mới sẵn có hiện nay thực tế đã độc lập và tự chủ hơn nhiều."
Ở giai đoạn này, việc đặt câu hỏi liệu AI có ý thức hay có thể trở nên có ý thức hay không là điều chính đáng. Quan điểm của người sáng lập tổ chức tư vấn này mang sắc thái tinh tế: "Trong triết học, chúng tôi có một thuật ngữ chuyên môn chính xác để chỉ ý thức: qualia." Qualia, một thuật ngữ tiếng Latinh bắt nguồn từ từ quale, ám chỉ các khía cạnh mang tính chất lượng của những kinh nghiệm có ý thức. Chúng tương ứng với "một cảm giác cụ thể, một cảm nhận mang tính chủ quan, hay điều gì đó mà chúng ta trải nghiệm ngay tại thời điểm hiện tại."
Chẳng hạn, ông giải thích: "Nếu tôi nhìn thấy màu đỏ, tôi có cảm giác là mình đang nhìn thấy màu đỏ, và vì thế tôi tin chắc vào điều đó; đây là một trong những dạng trải nghiệm qualia đơn giản và cơ bản nhất." Tiếp tục lý giải của mình, vị triết gia đi đến kết luận cá nhân này: "Tôi nghĩ rằng lĩnh vực nghiên cứu này mới chỉ ở giai đoạn sơ khai. Nhưng nhìn chung, tôi tin rằng con người là những hệ thống cơ học và chúng ta sẽ thấy những hiện tượng tương tự nơi máy tính. Do đó, đến một lúc nào đó, chúng ta sẽ có khả năng nhận diện được một trí tuệ nhân tạo có ý thức, và chúng ta sẽ phải học cách quản lý nó."
Học cách tương tác với AI
Trong ngày làm việc tại Vatican này, như vị triết gia người Ý đã giải thích, các cuộc thảo luận hướng tới một mục tiêu đầy tham vọng: "Cố gắng tìm hiểu xem liệu có thể, hay thậm chí là thích đáng, khi hình dung về các mối quan hệ giữa con người và những người bạn đồng hành nhân tạo - tình bạn, mối quan hệ quan tâm hay mối tương quan tình cảm." Các trí thức quy tụ tại Vatican đang xem xét cách thức mà những mối quan hệ này vừa có thể mang lại lợi ích, nhưng đồng thời cũng có thể là nguồn cơn gây lo ngại. Trong suốt quá trình trao đổi, các chuyên gia luôn ghi nhớ sứ điệp từ thông điệp Magnifica Humanitas của Đức Giáo hoàng Lêô XIV: "Điều mà thông điệp này nêu bật, tức là việc đặt con người vào vị trí trung tâm, không chỉ là một nhu cầu tôn giáo, đó là một nhu cầu nhân bản."
Một sứ điệp đã định hướng cho các tham dự viên hội nghị. Đối với nhà triết học, câu trả lời là: "Xét vì thế giới của chúng ta đang chuyển mình thành một thế giới của các mối quan hệ kỹ thuật số, làm thế nào để chúng ta có thể cân nhắc mối quan tâm mang tính nhân văn cơ bản này trong một thế giới cũng đang dần trở nên kỹ thuật số? Chúng ta cần học cách tương quan với trí tuệ nhân tạo, và về cơ bản, điều này đồng nghĩa với việc bắt tay vào một giai đoạn giáo dục công chúng."
Tý Linh
(theo Eugenio Murrali - Vatican News)
 (1)_1788158595.jpg)
